خانه / خانه / دانشنامه / فضای سایبری چیست؟

فضای سایبری چیست؟

فضای سایبری

فضای سایبری

فضای سایبری به عنوان  مجموعه  تعامل هاي  انسان ها از طریق رایانه و  فنآوري هاي نوین ارتباطات، بدون در نظر گرفتن «زمان» و «مکان»، توسط ویلیام گیبسون5  نویسنده داستان علمی تخیلی در کتاب «نورومونسر»[1] در سال 1984  به کار برده شد. وي فضاي سایبر را بازنمایي گرافیکي از  داده ها از نظام هاي  رایانه اي  ميداند. مفهومي که مورد نظرگیبسون بود، شاید به نوعي به هوش مصنوعي و روبوتیک نزدیک تر است تا آنچه اکنون بهنام «فضاي سایبر» شناخته  مي شود(Beer, 2010:14). این مفهوم نه چندان روشن اولیه، به تدریج دستمایه گفتمانی فلسفی در حوزه سایبر شد و چندی نپایید که حوزه سایبر نه به عنوان  محدوده ای آزمایشگاهی یا علمی، که خود به مثابه جهانی مستقل، مورد بررسی قرار گرفت(اتحاد ،1387؛ بل،9831:42).

این سخن درستي است که با گسترش استفاده از مفهوم نوین «سایبر»، هر آنچه پس یا پیش از واژه «سایبر» قرار گیرد، به نوعي به بیان رابطه انسان و رایانه  مي پردازد. در عین حال، رویکردهاي گوناگون به فضاي سایبر قابل انکار نیست. مفهوم فضاي سایبر ،معطوف به فضاي ساختگي و خیالي واقعیت مجازي و اینترنت است که انسان از طریق آن به فضاي واقعیت مجازي وارد  مي شود. بدون  فنآوري، فضاي سایبر  بي معنا خواهد بود. اکنون، فضاي سایبر را با موضوعات علمي  تخیلي مقایسه  مي کنند. این نوعي ناکجاآباد است که در آن  مي توان هویت هاي چندگانه داشت(Haney, 2006:35-36). در واقع، اینترنت دروازه فضاي سایبر است، اما فضاي سایبر، با ویژگي هایي چون میزان و چگونگي دسترسي، راهبري، فعالیت  اطلاع یابي، بالندگي و اعتماد شناخته  ميشود(Folsom, 2007).

نگرش فناورانه به فضای سایبری به  مؤلفه هایي چون  سخت افزار،  نرم افزار ،کیفیت و کمیت انتقال  داده ها و تعامل در شبکه  مي پردازد. در  حاليکه رویکرد  روانشناسانه  مقوله هایي چون فضاي ذهني، الگوي رفتاري انسان و رایانه، تخیل، هویت و شخصیت، به مرز بین واقعیت و خیال و مانند آن توجه  مي کند(Suler, 2005). دیدگاه  جامعه شناسانه درباره فضاي سایبر نیز به دلیل پرداختن به  جماعت هاي برخط، شبکه هاي اجتماعي  سایبر، و آثار اجتماعي تعامل انسان و رایانه حائز اهمیت است. اما، این در برگیرنده تمامي رویکردهاي موجود نیست. بهزاد دوران از توجه مبنایي  رشته هایي چون  مردم شناسي ، روانشناسي اجتماعي، علوم ارتباطات و  اطلاع رساني سخن به میان آورده است (دوران ،14:1381). با توجه به تفاوت رویکردهاي موجود درباره فضاي سایبر، دیوید بل تعریف این مقوله پیچیده را  ميداند. وي ضمن اشاره  به گونه هاي مختلف تفسیري فضاي سایبر ،به توصیف مایکل بندیکت[2]  از فضاي سایبر اشاره  مي کند که حائز اهمیت است.

«فضای سایبری: یک دنیاي جدید ،یک دنیاي موازي است که با خطوط ارتباطي و کامپیوترهاي جهان خلق و نگهداري  مي شود. دنیایي که در آن تردد جهاني دانش، رموز ، سنجش ها،  شاخص ها،  سرگرمي ها و عاملیتِ دیگري انساني شکل  مي گیرد. تاکنون ،هرگز بر روي زمین دیده نشده است که امور دیدني، صداها و حضورها در یک روشنایي عظیم الکترونیک شکوفا شوند»(بل ،22-23:1389). تعابیر فضاي سایبر، همواره عناصر تخیل و تجربه را همراه خود داشته اند. از اینرو،  نمي توان رؤیاپردازي هاي گذشته دور را از واقعیت هاي آمیخته با خیالِ کنوني درباره فضاي سایبر نادیده گرفت. دیدگاه  داستانگونه دیوید بل معطوف به بیاني چند بعدي از فضاي سایبر است.  وي با طراحي چند سناریو ،به دنبال شفاف و مستدل کردن سخن خود است که:«تعریف فضاي سایبر پیچیده است»(بل ،22:1389). در این سناریوها چنین آمده است:

  1. فضای سایبری، به مثابه بازگویي تاریخ فن آوري ها و رایانه، سیر تکامل آنها (در  حوزه هاي  سخت افزاري و  نرم افزاري) و نقش آنها در شکل گیري فضای سایبری.
  2. فضای سایبری، به معناي بیان نقش اینترنت، روند تکامل و سازوکارها و ابزارهاي آن در دسترسي کاربران به فضاي نوین تعامل و دادو ستد در همه ابعاد.
  3. فضای سایبری، به مثابه واقعیت مجازي[3] که توانایي شبیه سازي «موجودیتها» را دارد و محیط تعاملي و  غوطه ورساز را نوید  مي دهد .
  4. فضای سایبری، به معناي بیان رابطه تنگاتنگ فنآوري و متغیرهاي سیاسي، اقتصادي و اجتماعي که اساس جامعه سرمایه داري را بنیان  مي نهند. این تفسیر از فضاي سایبر به مقوله مالکیت، مدیریت اطلاعات ،کنترل، دسترسي، دارا و ندار و دمکراسي  مي پردازد.
  5. فضای سایبری، به مثابه فضاي کار و کارآفریي و نه صرفاً «بیان آزادانه و انباشت ثروت ».
  6. فضای سایبری، به عنوان بازخواني نقش سایبرپانک[4][5] در ساختن و تکامل فضاي سایبر نمادین. تلاش بل براي تبیین مفهوم فضاي سایبر، با توجه به شیوه روایت وي از  مقوله هاي سایبري در انتها این پرسش را پیش رو  مي گذارد که «فضای سایبری چیست؟ » وي علیرغم کوشش در جهت فضاسازي براي این مفهوم، از ارائه تعریف مشخص سرباز  مي زند. شاید «پیچیدگي »که بدان اشاره  مي کند، مانع او شده باشد.

دوران به نقل از ویتل[6] ، تعریف سه جزئي از فضای سایبری ارائه  ميکند که به نظر وي

«نسبتاً جامع و مانع» است. بر این اساس فضای سایبری:

فضای رواني- خیالي است که در آن افکار مجذوب توهمي رؤیاگونه  می شوند (با الهام از ویلیام گیبسون)؛

  1. دنیای مفهومی تعاملات شبکه اي شده بین افراد و آفریده هاي معنويشان و هر چیز همراه با این شبکه ها و تعاملات است؛
  2. حالتی از اندیشه است که توسط افرادِ در ارتباط، و به وسیله بازنمایی های دیجیتال زبان و تجربه حسي، به اشتراک گذارده می شود. افرادی که از نظر زمان و مکان جدا از یکدیگرند، ولی به وسیله شبکه هایی از ابزارِ فیزیکيِ دسترسی، به یکدیگر  متصل اند.

فضای سایبری را  نمی توان تنها یک« بزرگ شاهراه اطلاعاتی» ساده دانست، بلکه پدیده ای است که جزئی از زندگی اجتماعی و آمیخته با آن است. اگرچه وجود  تفاوت های آشکار بین فضای سایبر و واقعیت بیرونی قابل انکار نیست، اما پیوند بین نمادها و عناصر آنها و تأثیر متقابل تأثیرگذاری زندگی فردی و اجتماعی نیز قابل  چشم پوشي نیست. در فرهنگ شفاهی، شنوندگان  می توانند گوینده را ببینند. با متون چاپی خوانندگان می توانند نویسنده را تصور کنند (حتي اگر از نام مستعار استفاده کرده باشد). در تلویزیون و رادیو، مخاطبان ،تصویر را دیده یا صدا را  می شنوند. اما در فضای سایبری، هویت آنچه در صفحه دیده  می شود، همیشه  آنگونه نیست که تصور  ميشود(Haney, 2006:35-36).

سولر(Suler, 2005) از منظر روانشناسی، به پیوند بین فعالیت های ذهنی و فضای سایبر  می نگرد و آغاز این ماجراهایی رؤیایی را از لحظه« کلیک» کردن و برقراری ارتباط با موجودیت های سایبری می داند و معتقد است برای درک و آشنایی بیشتر با این «تجربه بصری» باید از دیدگاه  روانشناسی خواب، رؤیا و رؤیا بینی را مورد توجه قرار داد. وی بر این باور است که مرزهای بین  واقعیت های آگاهانه و ناآگاهانه را به هم نزدیک کرده است و  می تواند درباره معنای «واقعیت»  چیزهایی به ما بگوید.  حالت های رؤیاگونه ای که فقط در خواب و تصورات ذهنی می توانند وجود داشته باشند، در فضای سایبری در حد  گسترده تری رخ  می دهند، زیرا کاربران در آن می توانند از قوانین حاکم بر فضای فیزیکی  عبور کنند. آنان، تنها با یک کلیک ساده بر روی درگاهی[7] می توانند در فضای سایبری از مکانی به مکان دیگر بروند، بدون اینکه نیاز به حرکت پاها یا چرخشی  درچرخ ها، یا هیچ عاملی برای اثبات حرکت فرد وجود داشته باشد. اندیشمندان  جامعه شناسی با نظریه هایی چون تکاپوشناسي گروهها، و نظریه بازیگر- شبکه[8] ، روابط دروني، اجتماعی و ساخت اجتماعی فضای سایبر را مورد مطالعه قرار  می دهند.  مردم شناسان نیز با تأکید بر  جنبه های فرهنگی و مطالعه رفتار انسان به عنوان محصول روابط متقابل درون نظام فرهنگی به پدیده فضای سایبری  می نگرند.

 

منابع:

-دوران، بهزاد (1381). تأثير فضاي سايبر بر هويت اجتماعي، پاياننامه دكترا، دانشگاه تربيت مدرس، دانشكده علوم انساني.

-بل، ديويد (1389). درآمدي بر فرهنگهاي سايبر، ترجمه مسعود کوثري و حسين حسنی، تهران: انتشارات جامعه شناسان

– Beer, David (2008) Social network(ing) sites revisiting the story so far: A response to danah

-boyd & Nicole Ellison. Journal of Computer-Mediated Communication 13 (2):516529 Posthuman. The Netherlands: Rodopi B.V

-Haney, William S. (2006). Cyberculture, Cyborgs and Science Fiction: Consciousness and the Posthuman. The Netherlands: Rodopi B.V

-Folsom, Thomas C. (2007) Defining Cyberspace (Finding Real Virtue in the Place of Virtual Reality) (2006). Tulane Journal of Technology & Intellectual Property, Vol. 9, p. 75.

-Suler, John(2004) The Psychology of Cyberspace. http://truecenterpoint.com/ce/ index.html

[1] – Neuromoncer

[2] – Michael Benedikt

[3] – virtual reality

[4] )ادبیات علمي- تخیلي که به بیان رابطه انسان و رایانه و فراهم کردن یک نقشه شناختي از این  تعامل  ميپردازد(ص

[5] – Cyberpunk

[6] – David B. Whittle

[7] – adoorway

[8] – actor-network theory

درباره ی admin

مطلب پیشنهادی

معلم-500x394

استخدام 18 هزار معلم در آموزش و پرورش

به گزارش خبرنگار آموزش و پرورش خبرگزاری فارس، سید محمد بطحایی وزیر آموزش و پرورش ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *